اهواز گرمتر، آلوده تر، خسته تر
اهواز ژورنال- عادل عکرش، کارشناس مدیریت شهری، امروزه با شدت گرفتن پدیدههای اقلیمی مانند امواج گرما، کاهش یا تغییر الگوی بارش، خشکسالی و سیلاب، شهرها بیش از هر زمان دیگری نیاز دارند تا خود را با این شرایط وفق دهند. “تابآوری شهری” به مجموعهای از اقدامات گفته میشود که به شهر کمک میکند در برابر این تهدیدات نه تنها مقاومت کند، بلکه بتواند سریعتر از بحران عبور کرده و به وضعیت پایدار بازگردد. این اقدامات شامل تقویت زیرساختها، برنامهریزی هوشمند شهری، استفاده از فناوریهای نو، حفاظت از منابع طبیعی و مشارکت شهروندان میشود. در این میان، فضای سبز شهری نقشی کلیدی دارد؛ هم در کاهش دمای هوا، هم در بهبود کیفیت آن و هم در ایجاد حس آرامش و تعلق در ساکنان.
کلانشهر اهواز، یکی از شهرهای مهم و پرجمعیت کشور، در سالهای اخیر با چالشهای جدی اقلیمی روبرو شده است. گرمای طاقتفرسا در تابستان، کاهش بارندگی و افزایش آلودگی هوا، زندگی روزمره مردم این شهر را سخت کرده است. بررسی آمارهای اقلیمی نشان میدهد که اهواز در دهههای گذشته با افزایش دمای پیوسته و کاهش چشمگیر منابع آبی مواجه بوده؛ مسألهای که تابآوری آن را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. یکی از دلایل این آسیبپذیری، کمبود فضای سبز متناسب با وسعت و جمعیت شهر است. فضای سبز موجود، بههیچوجه کافی نیست تا با پدیدههایی مانند جزایر گرمایی مقابله کند؛ پدیدهای که باعث میشود دمای مناطق شهری بهویژه در عصرها و شبها بهطور محسوسی از نواحی اطراف بالاتر باشد.
متأسفانه، در شرایطی که گسترش فضای سبز میتوانست بخشی از راهحل باشد، شهرداری اهواز در سالهای اخیر احتمالا به دلایلی از جمله کاهش هزینهها و مصرف آب، اقدام به حذف بخشهایی از این فضاها و جایگزینی آنها با شن و سنگریزه کرده است. این رویکرد، گرچه ممکن است در کوتاهمدت اقتصادی بهنظر برسد، اما در بلندمدت پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی نگرانکنندهای دارد. گیاهان زنده با جذب دیاکسیدکربن، خنکسازی طبیعی محیط، و کاهش آلودگی هوا، نقش بیبدیلی در تابآوری اقلیمی دارند. در مقابل، شن و سنگریزه نهتنها فاقد این مزایا هستند، بلکه به دلیل بازتاب بیشتر نور خورشید و کاهش نفوذ آب به خاک، میتوانند باعث افزایش دمای سطح زمین شوند.
در شهری مانند اهواز، این موضوع برابر است با تشدید گرمای هوا، کاهش کیفیت زندگی، و افزایش فشار بر سلامت شهروندان. حذف پوشش گیاهی باعث نابودی زیستگاههای جانوری، کاهش تنوع زیستی و از بین رفتن فضاهای تفریحی و عمومی میشود. این تغییرات، در کنار کاهش حس تعلق و مشارکت شهروندی، میتواند تأثیرات اجتماعی گستردهای نیز داشته باشد. از سوی دیگر در مواجهه با بارندگیهای شدید احتمالی، نبود پوشش گیاهی میتواند منجر به جاری شدن روانآب و وقوع سیلابهای ناگهانی شود؛ مسألهای که در شهری با زیرساختهای فرسوده، بحرانی جدی به شمار میرود.
کاملا معتقدیم اگر قرار باشد اهواز بتواند در برابر تغییرات اقلیمی دوام بیاورد، باید سیاستهای شهری خود را بازنگری کند. بازگشت به توسعه فضای سبز، استفاده از گونههای مقاوم به خشکی، آبیاری هوشمند و آموزش و درگیر کردن شهروندان در حفظ محیطزیست، گامهایی حیاتی برای ساختن شهری تابآورتر، سالمتر و زیستپذیرتر است.
